मध्यपूर्वको शक्ति सन्तुलनमा इरान सधैं केन्द्रमा रहँदै आएको छ। अमेरिकी अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्ध, आर्थिक दबाब र राजनीतिक अलगावका बाबजुद पनि इरान किन अझै बलियो देखिन्छ ? पछिल्ला घटनाक्रमले यो प्रश्नलाई अझै गम्भीर बनाएको छ।
मिसाइल र ड्रोन क्षमताले बढाएको शक्ति
इरानले विगत केही वर्षमा आफ्नो ब्यालिस्टिक मिसाइल र ड्रोन कार्यक्रम तीव्र रूपमा विस्तार गरेको छ। Shahed जस्ता ड्रोनहरू कम लागतमा टाढासम्म प्रहार गर्न सक्षम छन्। विश्लेषकहरूका अनुसार, यी प्रविधिले इरानलाई असमान युद्धमा ठूलो फाइदा दिएको छ।
भौगोलिक बनावट: प्राकृतिक किल्ला
इरानको भूगोल—पहाड, मरुभूमि र जटिल स्थलाकृति— दुष्मन आक्रमणकारीका लागि चुनौतीपूर्ण छ। साथै, स्ट्रेट अफ हरमुज जस्तो महत्वपूर्ण समुद्री मार्ग नजिक हुनु रणनीतिक दृष्टिले अत्यन्तै महत्वपूर्ण मानिन्छ।
क्षेत्रीय प्रभाव र नेटवर्क
इरानले मध्यपूर्वमा विभिन्न समूहहरूसँग सम्बन्ध विस्तार गरेको छ, जस्तै लेवनानका Hezbollah र यमनका Houthis। यिनीहरूसितकाे सम्बन्ध इरानलाई सिधै युद्ध नगरी पनि प्रभाव विस्तार गर्ने अवसर दिन्छ।
रणनीतिक धैर्यता र युद्ध शैली
इरानले प्रत्यक्ष टकरावभन्दा लामो रणनीतिक खेल खेल्ने नीति अपनाएको देखिन्छ। सस्तो तर प्रभावकारी उपाय—जस्तै ड्रोन, साइबर आक्रमण र अप्रत्यक्ष दबाब—उसको प्राथमिकता बनेको छ।
प्रतिबन्धबीच आत्मनिर्भरता
अमेरिकी तथा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धका बीच पनि इरानले आफ्नै सैन्य उद्योग विकास गरेको छ। यसले बाह्य निर्भरता घटाउँदै आत्मनिर्भरता बढाएको छ।
निष्कर्ष
इरानको शक्ति केवल सैन्य साधनमा मात्र सीमित छैन। भूगोल, रणनीति, क्षेत्रीय सम्बन्ध र आत्मनिर्भरता—यी सबै पक्ष मिलेर उसलाई अपेक्षाभन्दा शक्तिशाली बनाएका छन्।
तर, विश्लेषकहरू भन्छन्—यो शक्ति रक्षात्मक हो कि आक्रामक, भन्ने बहस अझै जारी छ। मध्यपूर्वको स्थायित्वमा इरानको भूमिका आगामी दिनमा कस्तो रहनेछ भन्ने प्रश्न अझै खुला नै छ।
